De oude schuitvaart tussen Goes en Kloetinge en Kapelle (2)

Vanuit landschappelijk oogpunt is het deel van de schuitvaart aan de westkant van het Noordeinde het meest boeiende. Daar bevond zich de Hemberg, één van de ongeveer tien oorspronkelijke vliedbergen binnen de ambachtsheerlijkheid Kloetinge. Langs de noordkant van de Hemberg liep de schuitvaart oostwaarts verder naar het schuitvlot ten zuiden van 't Ouwe Veerhuus, het eindpunt in de parochie van Kloetinge. De wat later aangelegde schuitvaart van Kloetinge naar Kapelle boog juist hiervoor noordwaarts af langs de westkant van het Overhof richting het Hoge Pad. Op bijgaande pentekening van J. Reynhout uit 1624 is de Hemberg nog in volle omvang aanwezig1). De precieze locatie is het stuk tuin ten zuidoosten van de bebouwing aan Schalklaan 2 (foto vanaf het erf van het Overhof op Noordeinde 4). De oudste vermelding dateert uit 1464 (hoochwerff geheten Den Hem) en bevindt zich in het archief van de Heren van Veere uit het geslacht van Borsele2). In oude registers en akten werd een vliedberg, die later vaak uitgroeide tot een verdedigbare motteheuvel, aangeduid met hoogwerf. Het perceel waarin de restanten van de in 1961 afgegraven Hemberg lag droeg van oudsher de naam “De Hem” en is nu ingenomen door het Groenendaal. Een “hem” is een hoek weiland binnen de bocht van een rivier. Dit klopt precies met de aanwezigheid van jonge kreekruggrond in dit gebied (lichtste kleuren op de bodemkaart). En wanneer we alles ter plekke goed bekijken dan zien we ook duidelijk overblijfselen van een oude kreek. Het stukje schuitvaart achter het Overhof (zie foto) en het watertje tussen het Groenendaal en het Marktveld zijn namelijk niet recht en er bestaan opmerkelijke breedteverschillen. Het kan daarom haast niet anders dat hier tijdens de verwoestende stormvloed van 1134 een deels verzande kreekloop opnieuw is uitgeschuurd met een bocht rondom de Hemberg. Een luchtfoto van de RAF uit 19443) laat dit nog goed zien. Deze watersnoodramp vormde kort daarna aanleiding voor het opwerpen van een provisorische dijk. Ter hoogte van het Hoge Pad werd hiermee de kreek afgedamd (zie brede lijn op de bodemkaart). De bedijking van de Kloetingse Polder volgde zo'n 50 jaar later door het aanleggen van de Noorddijk. Hierdoor werd het snel opgeworpen dijkje overbodig en niet meer goed onderhouden. Mogelijk is het door de stormvloeden van 1530 en 15324) verder geslecht. Van de vele andere stormvloeden sinds 1134 bestaan geen bewijzen dat deze het grondgebied van Kloetinge noemenswaardig hebben aangetast. In de rekeningen der “Breede Watering Bewesten Yerseke” over het jaar 15325) lezen we: “betaelt bij kennisse ende anbringhen vande ghezworens van riet dat sij ontfanghen hebben aenden noortdijck omme den zelfen dijck te matten vande Goessche poorte af tot in Wemeldinghe thoe dwelcke zij overgheleijt ende aenghebrocht hebben”.

 


Hembrug


Overhof

   
   

Luchtfoto

Bodemkaart

 

 

1) L.J. Abelman (1973), Prenten vertellen over Zuid- en Noord Beveland, Repro-Holland, Alphen aan den Rijn

2) Zeeuws Archief, inv. nr. 2750, toegangsnr. 263.

3) http://watwaswaar.nl/

4) C. Dekker en R. Baetens (2010), Geld in het water, Verloren, Hilversum

5) C.C. Scherer, Rekeningen BWBY 1532, Prae 1600 Club

HET KASTEEL AAN HET NOORDEINDE (I)

Kapelle telde in de Middeleeuwen maar liefst vier kastelen. Hoe zat het dan met Kloetinge, de grootste ambachtsheerlijkheid op Zuid-Beveland? Rond 1955 schreef dhr. Blok hierover: “Uit het oude Cloetinge kunnen we vertellen dat er een huis bij het dorp gestaan heeft dat bewoond werd door de Heren van Cloetinge, een geslacht dat reeds in 1250 uitstierf. Met “huis” wordt hier bedoeld een stenen huis in tegenstelling met de toen algemeen, gebruikelijke houten behuizingen. Het moet een Ridderhofstede geweest zijn, die misschien aan het Noordeinde achter de tegenwoordige hofstede Slot Ravenstein gestaan heeft op een weilandje, dat nu nog door een ringsloot omgeven en binnen het Langedijkje gelegen is”. Op de topografische kaart uit 1857 valt te zien dat er zo'n 150 jaar geleden in de zuidoosthoek van het weilandje nog een behoorlijke waterpartij aanwezig was (Afb. 1).

Lees meer...