Dwars door de Bijgang lag alleen de eerste 400 meter van de schuitvaart strak tegen de noordkant van het Langedijkje aan. Zo halverwege Tervaten, aan de oostkant van het huidige Wesselopark, werd het bestaande slotenstelsel verder gevolgd en dat bracht een korte knik naar het noorden met zich mee.

Vervolgens liep de schuitvaart in 1607 oostwaarts tussen de percelen van Jacob Bouwensz Wisse en Jacob Gelock door tot aan “den wech ter vaeten”. In het Kadaster van 1832 staan deze percelen bekend onder de nummers A297 en A298. Ook in de Tervatenseweg moest een heule worden aangelegd om een onbelemmerde doorvaart naar de Hoek tussen Waanskinderen en Tervaten mogelijk te maken (Afb. 1). Deze kwam te liggen bij het einde van het oude voetpad door de Bijgang tussen twee middeleeuwse boerderijplaatsen (Afb. 2). Op een plattegrond uit 1914 wordt dit voetpad nog volledig weergegeven (Afb. 3). Hiervan resteert nu nog een dam welke ooit een keer achter de zuidelijke boerderij in de voormalige schuitvaart is aangelegd (Afb. 4). Vermeldenswaard is dat het huidige, meer naar het noorden gelegen voetpad ook al 1607 aanwezig was: “Cornelis Dominicus, oostwaert aen, over den pat, vroone, 148 roeden”. Dit betreft het stuk land aan het einde van de Tervatenseweg rondom de westkant van de driesprong met nu nog steeds dezelfde perceelsbegrenzing in de Bijgang als in 1607. Vronen zijn middeleeuwse hofstedes die eertijds het bezit van de lokale ambachtsheren waren. We hebben het dan over de 12e en 13e eeuw. Ook als ze later niet meer bebouwd en bewoond waren werden ze nog steeds als “vroone” in diverse registers aangetekend.

De Tervatenseweg met de boerderijen aan de westzijde daarvan, en één aan de noordkant die in 1607 ook aan Cornelis Domicus toebehoorde, liggen op een smalle, zandige kreekrug. Als reactie op de stormvloeden van 1014 en 1134 werden de boerenhofstedes veelal op kunstmatige hoogtes gebouwd. Deze boerderijterpjes zijn nog steeds duidelijk aanwezig in Tervaten.

Hoe de schuitvaart vanaf de heule in Tervaten precies richting Waanskinderen ging valt niet uit de archiefstukken te achterhalen. Wel is duidelijk geworden dat vlakbij Waanskinderen de loop zich aan de zuidkant van het Langedijkje bevond. Hier was namelijk een verbreding nodig in de sloot die grensde aan de vroone van Sebastiaen de Witte en Digna Baerlant (Kadaster 1832: perceel 406bis). Verder is bekend dat de schuitvaart langs hoogwerf Den Berg aan de zuidkant van de Kapelseweg liep en dat er bij Waanskinderen maar liefst drie heulen aangelegd moesten worden. Deze reeds lang afgegraven hoogwerf (=verdedigbare vliedberg) valt in het landschap nog steeds te herkennen als een wat hoger gelegen stukje bouwland aan de zuidkant van de Kapelseweg tegenover de boerderij van dhr. De Vrieze in Waanskinderen. Op basis van deze gegevens is gepoogd het eerste stuk van de loop tussen Tervaten en Kapelle te reconstrueren tot aan Waanskinderen (Afb. 5). Hier vandaan ging de schuitvaart eerst onderlangs de Braanjendijk om vervolgens weer aan de noordkant van de weg te geraken ergens voor de Braanjen Hoeksewegeling. Deze wegeling ligt juist voorbij de eerste rotonde aan de noordkant van de weg richting Kapelle en kende ook een heule. Het eindpunt van de schuitvaart was het schuitvlot bij kasteel Maalstede.

Over welke periode de schuitvaart op grote schaal dienst heeft gedaan voor het transport van landbouwproducten naar de Goese markt is niet bekend. Misschien maar een halve eeuw, want reeds in 16501) werd “den straatweg tusschen Goes, Kloetinge en Kapelle aangelegd”. Niet met de breedte van nu, want in 18132) werd nog gesproken van “een weg die fraai maar wel heel smal was en met grote stenen geplaveid”.

1) Koninklijk Instituut van Ingenieurs (Instituutsjaar 1853-1854). Algemeen verslag van de werkzaamheden en notulen der vergadering. Bijlage XLI. Onderhoud van wegen zonder tolheffing, p. 210.

2) Jacob van Lennep, Geert Mak en Marita Mathijsen (2000). De zomer van 1823: lopen met van Lennep. Dagboek van zijn voetreis door Nederland. Uitgeverij Waanders.

   

Afb1 Heule[1]

Oude voetpad

   

Platte grond 1914

Dam

   

Reconstructie

 

 

 

[1]